در مسیر تجهیز سازمان‌ها و محیط‌های ایزوله، بارها با یکی از پرتکرارترین سوالات مدیران خرید و مسئولین بهداشت مواجه شده‌ایم: "آیا دستگاه کاور زن کفش حرارتی‌ای وجود دارد که کل رویه کفش را بپوشاند؟". آمارها نشان می‌دهد تقریبا از هر 5 نفری که قصد خرید سیستم‌های حرارتی را دارند، 1 نفر این دغدغه را مطرح می‌کند.
از میان تکنولوژی‌های موجود، دستگاه‌های مکانیکی و اتوماتیک خشابی به دلیل استفاده از پلاستیک‌های کیسه‌ای و کش‌دار، سطح بیشتری از رویه کفش را پوشش می‌دهند. همین علت باعث می‌شود برخی از خریداران، علیرغم نیاز شدید به دوام و استهلاک پایینِ دستگاه کاور زن کفش حرارتی، به سراغ خرید مدل‌های خشابی یا مکانیکی بروند.
اما آیا از نظر علمی و استانداردهای ایزولاسیون، پوشاندن کل رویه کفش الزامی است؟ یا کاور کردن زیره و کناره‌های کفش کفایت می‌کند؟ اگر شما هم در دوراهی انتخاب بهترین دستگاه کاور زن کفش برای مجموعه خود قرار گرفته‌اید، این مقاله تحلیلی دقیقا برای پاسخ به دغدغه شما تدوین شده است.
همان‌طور که در کاتالوگ‌ها و ویدئوهای عملکرد دستگاه‌های حرارتی مشاهده می‌شود، این سیستم‌ها دقیقا زیره کفش و نهایتا تا ارتفاع 2 سانتی‌متر از کناره‌های آن را شرینک می‌کنند. عرض فیلم PVC استاندارد در این تجهیزات حدود 21.5 سانتی‌متر است. طبیعتا هرچه سایز کفش کاربر کوچک‌تر باشد، لبه‌های پلاستیک تا ارتفاع بالاتری از دیواره کفش را در بر می‌گیرد، اما به طور متوسط، طراحی مهندسی این دستگاه‌ها بر مبنای پوشش کامل کف و درگیری 2 سانتی‌متری با دیواره‌ها برای قفل شدن کاور بنا شده است.
پوشیدن کاور کفش چه اهمیتی دارد؟
این دغدغه، موضوعی است که در مقالات پیشین به تفصیل مورد واکاوی قرار گرفته است. با ارجاع به مستندات و منابع معتبر بین‌المللی، اثبات شده است که سطح زمین یکی از غنی‌ترین منابع تجمع آلودگی‌ها و پاتوژن‌های بیماری‌زاست. این میکروارگانیسم‌های خطرناک به راحتی از طریق زیره کفش به فضاهای ایزوله و محیط‌های مختلف منتقل می‌شوند و در صورت چشم‌پوشی از پروتکل‌های بهداشتی، می‌توانند خسارت‌های جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشند. بنابراین، استفاده از پوشش محافظ برای کفش (به این شرط حیاتی که در حین پوشیدن، دست‌ها با کفش آلوده در تماس نباشند)، یکی از استراتژیک‌ترین روش‌های پیشگیری از انتقال عفونت است.
البته فراتر از الزامات بهداشتی و کنترل عفونت، استفاده از این پوشش‌های محافظ کاربردهای صنعتی و تجاریِ گسترده‌تری نیز دارد. در برخی صنایع هدف این است که محیط از آلودگی‌های فیزیکیِ کفش در امان بماند و در برخی موارد برعکس، هدف محافظت از خود کفش در برابر مواد شیمیایی و آلودگی‌های محیطی است. گاهی نیاز است تا از نفوذ و پخش شدن ذرات معلق و گردوغبار به داخل اتاق‌های سرور و تجهیزات حساس الکترونیکی جلوگیری شود و گاهی تنها جلوگیری از ورود گل‌ولای و کثیفی‌های ظاهری به یک محیط لوکس و تمیز مد نظر است.
گستردگی این سناریوهای کاربری، لزوم استفاده از تجهیزات پوشش کفش را در صنایع مختلف توجیه می‌کند. در یک کلام؛ اگر پوشاندن کفش‌ها در تحقق اهداف بهداشتی، نظافتی یا اقتصادی سازمان شما تاثیرگذار است، پس استفاده از آن یک ضرورت مدیریتی و مهندسی محسوب می‌شود.
آیا کاور نمودن رویه کفش الزامی است؟
برای دریافت پاسخی علمی و منطقی، ابتدا باید هدف سازمان از الزام به پوشیدن کاور کفش را مشخص کنیم. سناریوهای کاربری به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:
سناریو اول: اهداف عمومی، نظافتی و سازمانی
در بسیاری از مجموعه‌ها (مانند دیتاسنترها، اتاق‌های مدیریت، نمایشگاه‌ها، موزه‌ها و فروشگاه‌های لوکس)، هدف از پوشیدن کاور صرفا جلوگیری از انتقال گل‌ولای، گرد و خاک و کثیفی‌های ظاهری به محیط است تا هزینه‌های نظافت و استهلاک کفپوش‌ها (یا موکت‌ها) کاهش یابد. در این کاربری‌ها، منبع اصلی کثیفی صرفا زیره کفش است. بنابراین پوشاندن رویه کفش هیچ‌گونه توجیه منطقی ندارد و استفاده از کاورهای کیسه‌ایِ بزرگ، تنها به معنای تحمیل هزینه اضافی برای خرید پلاستیک بیشتر و افزایش زباله‌های زیست‌محیطی است. در این موارد، پوشش هوشمندانه زیره توسط دستگاه کاور کفش حرارتی، اقتصادی‌ترین و کارآمدترین راهکار است.
سناریو دوم: اهداف پزشکی، بهداشتی و کنترل عفونت
زمانی که هدف جلوگیری از انتقال پاتوژن‌ها و میکروارگانیسم‌های خطرناک در محیط‌های ایزوله (مانند اتاق عمل، بخش‌های ICU و آزمایشگاه‌ها) باشد، موضوع حساسیت بیشتری پیدا می‌کند. برای پاسخ به این دغدغه، باید به سراغ مستندات و مقالات معتبر بین‌المللی برویم:
پژوهش آگاروال و همکاران (سال 2002): این تیم تحقیقاتی، مطالعه‌ای مستقیم بر روی کفش‌های پرسنل در اتاق‌های عمل بیمارستان انجام دادند. آن‌ها پس از اتمام جراحی، نمونه‌برداری دقیقی از دو بخش "کف کفش" و "رویه کفش" به عمل آوردند. نتایج نشان داد که در تمامی نمونه‌ها، کف کفش‌ها به شدت آلوده به انواع میکروب‌های پوستی و باکتری‌های مقاوم به دارو بود. اما میزان آلودگی در رویه کفش‌ها بسیار ناچیز و قابل اغماض گزارش شد. این محققان رسما اعلام کردند که عامل اصلی انتقال آلودگی میان محیط‌ها، منحصرا زیره کفش است.
پژوهش امیرفیض و همکاران (سال 2007): در یک مطالعه بالینی مشابه، این تیم نیز به نتایج یکسانی دست یافتند. گزارش آن‌ها تاکید می‌کند که زیره کفش به دلیل تماس مداوم با سطح زمین، ناقل اصلی ارگانیسم‌های خطرناک است و رویه کفش به دلیل عدم تماس با زمین یا تجهیزات، نقشی در پخش عفونت ندارد.
نتیجه‌گیری علمی: از آنجا که رویه کفش نه آلودگی خطرناکی به خود جذب می‌کند و نه در حین راه رفتن با سطح زمین و تجهیزات در تماس است، پوشاندن آن هیچ نقش موثری در ارتقای بهداشت محیط ندارد. در واقع، تمرکز پروتکل‌های بهداشتی باید صرفا بر ایزوله کردن زیره کفش باشد. البته حساب اتاق‌های تمیز با کلاس‌های ایزولاسیون فوق‌حساس جداست که در آن‌ها پروتکل‌های پوشش یکپارچه (گان و چکمه‌های استریل) اعمال می‌شود و اساسا هیچ‌یک از دستگاه‌های کاور زن کفش عمومی در آن‌ها کاربرد ندارند.
خطر پنهان در کاورهای پوشاننده کل کفش
نکته بسیار مهمی که مدیران کنترل عفونت باید به آن توجه کنند، نحوه پوشیدن کاور است. کاورهایی که کل رویه کفش را می‌پوشانند (مانند مدل‌های کش‌دار بیمارستانی)، معمولا به صورت دستی پوشیده می‌شوند. همان‌طور که در مقالات پیشین با استناد به تحقیقات علمی ثابت کردیم، زمانی که کاربر تلاش می‌کند کاور را به صورت دستی روی کفش خود بکشد، دستان او ناخودآگاه با زیره آلوده کفش تماس پیدا می‌کند. در نتیجه، آلودگی مستقیما از کف زمین به دست کاربر و سپس به دستگیره درب‌ها و تجهیزات حساس منتقل می‌شود. بنابراین، اصرار بر پوشاندن رویه کفش به صورت دستی، به قیمت آلوده شدن قطعی دست‌ها و فاجعه بهداشتی تمام خواهد شد!
جمع‌بندی
بررسی‌های علمی نشان می‌دهد که در بیش از 90 درصد کاربری‌های سازمانی و بیمارستانی، منبع اصلی انتقال آلودگی و کثیفی تنها زیره کفش است. دستگاه‌های کاور زن کفش حرارتی اتوماتیک با درک دقیقِ این واقعیت علمی مهندسی شده‌اند. این سیستم‌ها با پوشش دادن کامل زیره و لبه‌های پایینی کفش، رسالت بهداشتی و نظافتی خود را به طور کامل انجام می‌دهند. اصرار بر پوشاندن رویه کفش، تنها باعث مصرف بی‌رویه پلاستیک، افزایش هزینه‌های جاری سازمان و تخریب محیط زیست می‌شود، بدون آنکه ارزش افزوده بهداشتی خاصی به همراه داشته باشد.
خلاصه
آیا کاور کردن کل کفش یک ضرورت است یا یک باور غلط؟ تحقیقات معتبر بین‌المللی ثابت کرده‌اند که ناقل اصلی میکروب‌های خطرناک و آلودگی‌های فیزیکی، زیره کفش است و رویه کفش به دلیل عدم تماس با زمین، نقش معناداری در انتقال عفونت ندارد. استفاده از دستگاه کاور زن کفش حرارتی، با تمرکز بر پوشش کامل زیره و حذف مصرف پلاستیک اضافه برای رویه کفش، هوشمندانه‌ترین انتخاب برای مدیران است. این تکنولوژی علاوه بر قطع زنجیره انتقال آلودگی (بدون نیاز به دخالت دست)، باعث کاهش چشمگیر هزینه‌های خرید مواد مصرفی و حفظ محیط زیست می‌شود. بنابراین خریداران می‌توانند با اطمینان خاطر کامل از نظر رعایت پروتکل‌های بهداشتی، مدل‌های حرارتی (مانند دستگاه کارنو) را جایگزین سیستم‌های مکانیکی و کاورهای دستی نمایند.
مقالات مرتبط
اهمیت دستگاه کاور زن کفش | چرا باید از سیستم‌های اتوماتیک استفاده کنیم؟
بررسی جامع کاربردهای استفاده از دستگاه‌های کاور زن کفش در صنایع مختلف
